O LEGADO DE ASOREY

Ultimamente saíron numerosas novas na prensa en relación coas iniciativas que están levando adiante os herdeiros  de Francisco Asorey. Constituiuse unha Asociación Cultural que intentará contribuír a difundir a figura do escultor, e axudar á conservación das súas obras, do cal nos alegramos enormemente.

Presentación da Asociación no Museo das Pergrinacións de Santiago, aparecen o alcalde de Cambados e Santiago, o fillo do artista, José Manuel Asorey Ferreiro e a neta, Carmen Asorey. Foto de Europa Press.

A intención dos herdeiros é tamén ter un maior control sobre os dereitos que amparan a propiedade intelectual.

Los Asorey confían la vigilancia de la propiedad intelectual a una entidad privada

Hoxe sae no Diario de Arousa que a familia confiou a unha empresa privada o control sobre os dereitos de autor, o artigo indica que:

" vigilan minuciosamente las apariciones en los medios de comunicación, publicaciones de Internet y se nutren de los porcentajes que puedan exigir por las apariciones"

Dado que eu xestiono este blog sobre Asorey púxenme en contacto coa empresa para preguntar sobre si tería que pagar algún dereito. Non recibín aínda resposta algunha pero se me comunican que teño que pagar algo tería que pechar o blog. Esta páxina que eu xestiono fíxena tamén co ánimo de difundir a obra de Asorey, non ten publicidade, polo que non me supón ningún beneficio económico. A información que uso é a que eu localizei, as fotos que publico son miñas na maioría dos casos ou contan co permiso de uso de quen mas pasou como é o caso de Adela Leiro entre outros.

Moito me temo que se a familia fai tanto fincapé no cobro de dereitos de autor, máis que contribuír a difundir a obra do escultor vai arredar a moita xente de achegarse á súa figura.

HOMENAXE A FELIPE CRIADO

Felipe Criado e a súa muller. Foto de Eduardo Pérez publicada na Voz de Galicia

A Voz de Galicia comenta a nova da homenaxe que un grupo de poetas lle fixeron na Coruña ao pintor Felipe Criado, bo amigo de Asorey e autor dun magnífico retrato do escultor.

Magnífico retrato que Felipe Criado fixo a Francisco Asorey. Está custodiado na Facultade de Xeografía e Historia de Santiago. Ano 1957.

Felipe Criado retrata a Asorey no  seu taller de Santa Clara que naquela época, antes da construción do Colexio da Salle, tiña unha magnífica vista de Santiago dende o alto de Sta Clara. Ao lado da figura de Asorey aparece unha imaxe de S. Xoán Bautista. Nunha estupenda conversa que tiven con Felipe Criado contoume como el quixo poñer unha imaxe dun Santiago, da magnífica coleción de imaxinería que Asorey conservaba no seu obradoiro, pero Asorey preferiu un S. Xoán, "porque foi un precursor, e eu tamén teño algo de precursor na arte galega". O Retrato de Asorey capta perfectamente o nervio do artista, con esa delgadez extrema dos seus anos da vellez, a mirada intensa, as mans alongadas e expresivas e unha posición intermedia entre sedente e ergueita que reflicte magníficamente o carácter inquedo e nervioso do artista  creando.

Nesa conversa tamén me comentou que a primeira intención de Asorey foi a de darlle este cadro ao Concello de Cambados pero que despois Ramón Otero Túñez convenceuno para cedelo á Universidade. Neste intercambio de obras tan frecuente entre artistas, Asorey ofreceulle a Felipe Criado o busto de Madame Hall, un retrato en granito rosa dunha dama sueca que lle encargara a Asorey o seu home, un diplomático en Lisboa pero que trala súa separación, non pasaron a recoller. Este busto sigue en poder da familia Asorey. Tamén conserva a familia outro retrato que Felipe Criado lle fixo á muller de Asorey, Jesusa Ferreiro.

A entrevista da Voz recolle testemuñas interesantes de Felipe Criado, algunhas  respecto á sua relación con Asorey que reproducimos a continuación:

"A los poetas siempre los he tenido como la gente más fina y mas apta para la crítica de arte. Odio esa crítica estúpida y presumida de los que están a las órdenes de lo que digan las vanguardias, son unas sanguijuelas del arte"

Felipe Criado acudió con su habitual pajarita que lleva «gracias a Francisco Asorey». Y es que Criado dice que gracias a él hizo la carrera de Bellas Artes, tras abandonar la de Medicina. Recordó así un paseo por Compostela con Asorey:

  «Era muy distinguido, muy elegante; aquello me llegó y lo imité por simpatía y como recuerdo suyo»

HOMENAXE AO ANARQUISTA RICARDO MELLA

Hoxe aparece nas páxinas do xornal El País un interesante artigo de Xosé Manuel Pereiro sobre a figura do anarquista vigués Ricardo Mella que este sábado 20 de abril será homenaxeado en Vigo. Non deixedes de ler este artigo que inclúe tamén unha entrevista co seu neto, Raúl Solleiro Mella.

El nieto del @póstol

Homenaje al pionero del anarquismo Ricardo Mella en su Vigo natal

O artigo menciona que se lle dedicou unha rúa de Vigo e o nome dun instituto pero esquece que está enterrado no Cemiterio Civil de Pereiró e que na súa tumba existe un busto en bronce realizado por Asorey. Pero para algo estamos nós. Aquí van algunhas fotos:

Vista xeral do monumento funerario, cremos que só o busto é da autoría de Asorey. Data de 1926. Está enterrada tamén aí a súa compañeira e nai dos seus fillos, Esperanza Serrano.

Detalle do busto en bronce, contrasta esta imaxe con luz de inverno coa inferior, tirada nunha fermosa tarde de agosto.

A sinatura de Asorey é ben visible na parte inferior dereita do busto

Comentar como curiosidade que atopamos unha foto no arquivo Pacheco que debe corresponder aos anos en que foi feito o Panteón ou incluso ao enterro mesmo porque está cheo de coroas de flores. Pero descubrimos que o busto que coroa o monumento non é o de Asorey. A alguén se lle ocorre unha explicación?, púxose provisionalmete este busto e logo o de Asorey que moitas veces tivo problemas para atender aos numerosos encargos? Non o sabemos, aí queda a cuestión.

SE ALGUÉN QUERE VISITAR O MONUMENTO (EN PEREIRÓ EXISTEN TAMÉN OUTROS MONUMENTOS DE ASOREY) ESTE ENLACE AO GOOGLE MAPS PODE AXUDARVOS:

https://maps.google.es/maps/ms?ie=UTF8&hl=es&msa=0&msid=214273174746863918567.0004a1e6a4e54a8379826&ll=42.226356,-8.695335&spn=0.102454,0.264187&t=h&z=13

LEMBRADE QUE É O CEMITERIO CIVIL QUE ESTÁ UN POUCO  Á PARTE DO OUTRO, ÉNTRASE POLA PORTA PRINCIPAL E HAI QUE TIRAR CARA A ESQUERDA

IMAXES RELIXIOSAS DE ASOREY (2)

Asorey levaba presentándose aos concursos das Exposicións Nacionais de Bellas Artes dende facía anos. En 1920 "A Picariña", no 1922 "A Naiciña", no 1924 "O Tesouro". Coa Naiciña obtivo unha bolsa de estudos que cremos lle serviu para percorrer a meseta e coñecer a tradición imaxineira castelá. Co Tesouro xa consigue unha segunda medalla e finalmente en 1926 obtén unha primeira medalla co S. Francisco. Fóra das fronteiras do Estado outros artistas coma Picasso, Julio González, Pablo Gargallo, que asimilaron o vocabulario das vangardas artísticas: cubismo, expresionismo, surrealismo... colleitaban éxitos con maior repercusión internacional, pero a nivel español estes galardóns eran os máis importantes da arte peninsular. Coa súa primeira medalla de 1926, Asorey consagrábase coma un escultor de primeira orde na escultura española.

En anos anteriores Asorey elixira outras temáticas para presentarse ao certame. Eran mulleres galegas, polas que rezumaba o espíritu nacionalista das Irmandades de Fala, ás que Asorey se adherira ao pouco da súa creación. Eran metáforas de Galicia, unha Galicia "asoballada" por caciques e impostos. Pero que moitos críticos en Madrid leron en clave folclórica.

"Santa muller galega" ou "A Santa", Centro Galego de Montevideo

 Para o certame de 1926 Asorey elixe aparentemente outra temática, "llamarme imaginero y no hacer santos" parece que dixo. Son "A Santa" e un santo:  o "San Francisco". A cara e a cruz dunha mesma idea. Coa Santa a reivindicación de Galicia chega a súa máxima expresión. Xa non hai dúbida da mensaxe, se as obras "nacionalistas" anteriores podían pasar en observadores pouco avezados por temas folclóricos e nada reivindicativos, a imaxe da Santa móstrase brutal. Unha muller galega espida, cun corpo machacado polo traballo e portando un xugo de bois nos ombreiros. Alguén pode pensar que esta imaxe é folklórica? A raiña Vitoria Euxenia escandalizouse ao contemplala e non precisamente porque estivese espida. Esta obra enlaza coas mulleres anteriores.

San Francisco, Museo Provincial de Lugo

O Santo parece outra cousa, non hai reivindicación política, só espiritual... aparentemente. Que levou a Asorey a realizar esta escultura? efectivamente el era coñecido como imaxineiro. Houbo unha polémica con Valle-Inclán, que nun dos seus "arrebatos" dixo de Asorey no Heraldo Gallego (19-1-1927)  que “Asorey es imaginero malo y que los que premiaron su Santa están locos”. Ao que lle responde  Basilio Álvarez ( 6-3-1927) “ Para Valle-Inclán el único defecto del artista cambadés está en modelar imágenes (…) Si para ser escultor profano hay que ser artista, para ser imaginero hay que ser artista y además místico que es igual que gozar de celeste iluminación”.

Tamén debeu de influír o feito de que nese ano de 1926 se conmemorase o VII centenario da suposta peregrinación a Santiago de S. Francisco de Asís e xa os franciscanos santiagueses lle encargaran a Asorey a realización dun gran monumento en honra do santo de Asís que sería inaugurado 4 anos despois. Ou sexa que Asorey xa estaba traballando na figura do santo. Non hai que esquecer tampouco a cercanía de Asorey coa ideoloxía franciscana, da que chegou a ser membro da súa orde terciaria (para seglares). Todo isto contribiu, cremos, a que saíse dos seus ciceles unha obra mestra.

Fotos de Adela Leiro

O xesto do santo cos brazos abertos e os ollos pechados reforza, cun recurso moi sutil pero moi efectivo,  a espiritualidade da figura e consigue transmitir un efecto de liviandade na escultura que vai ben co tema. O pesado tronco de castiñeiro no que está esculpida parece que non pesa, que se levanta do chan...

Non hai mensaxe política explícita como nas esculturas de mulleres anteriores, aquí o tema principal é claramente místico e espiritual, pero a reivindicación de Galicia está implícita. Escribiuse na revista nacionalista Nós que: "Aseguran que Asorey fixo esta obra, porque aló en Madrí puñéronlle a chata de que non sabía tratar mais que temas galegos. E anque así fora qué?... E si o San Francisco é un tema universal, deixará de ser galego?"

San Francisco é un Santo humilde e pobre, como Galicia. Deuse ben conta o seu amigo Cabanillas, que no poema que le na inauguración do Monumento a San Francisco en 1930 di:

…e benzoa esta terra que é tan túa 

por homilde e por probe e por gallega! 

IMAXES RELIXIOSAS DE ASOREY (1)

É tempo de procesións e pasos procesionais así que aproveito esta entrada para falar da imaxinería relixiosa de Asorey.

A realización de imaxes relixiosas ten unha longa tradición na escultura española e galega, empeza xa na época medieval e continúa no Renacemento (s.XVI) , barroco (ss. XVII e XVIII) e neoclasicismo (s. XIX), pola contra no s. XX esmorece. A existencia de numerosas igrexas e a devoción católica facía que se fixesen numerosos encargos aos escultores, moitos dos cales se especializaron nesta técnica escultórica. As imaxes facíanse en madeira policromada, por dous motivos, por un lado era máis barato o material; fronte a isto temos a rica sociedade italiana que esculpe as súas imaxes en mármores ou usa o bronce. Outro motivo pode ser o realismo que permite a técnica e que é tan do gusto dos católicos e das súas xerarquías porque move á devoción. O apoxeo deste realismo deuse na época do barroco no que se utilizaban ollos de cristal, dentes de marfil,  uñas de nácar e pelo natural para acentuar o verismo e recreábanse no sangue, usaban corcho para imitar as feridas abertas ...

Cristo xacente do galego Gregorio Fernández, s. XVII, Museo de escultura de Valladolid

Na arte galega como na castelá ou andaluza houbo escultores de primeira orde, moi admirados por Asorey como Gregorio Fernández e Francisco Moure, do Barroco, ou Ferreiro do Neoclasicismo:

S. Bartolomeu de Francisco Moure, santo desollado vivo retratado maxistralmente por este escultor santiagués, Igrexa de S. Miguel de Beade, Ourense.  

Santa Escolástica, santa benedictina que Xosé Ferreiro esculpiu imitando á Sta Tareixa en mármore de Bernini para o Mosteiro de S. Mariño Pinario de Santiago.

A admiración de Asorey por estes mestres pode verse no relato que o xornalista Xesús Rei Alvite fixo dunha excursión a Cuntis con Asorey, o pintor Juan Luis e o pianista Cerdeiriña go gallo de falar do encargo dunha Virxe do Carme para a Igrexa parroquial de Cuntis que lle fixo ao noso escultor a nai do dono do Balneario, Marcial Campos. Publicouse no Faro de Vigo (16-10-1922), co título de “Una excursión artística a Cuntis”. Relata Alvite a lección sobre imaxinería que Asorey lles dá na Igrexa, onde se conservan imáxes de Ferreiro, segundo Asorey, "o mellor imaxineiro relixioso de Galicia".

Pero vaiamos aos comenzos, a vocación inicial de Asorey foi a de convertirse en escultor de imaxes relixiosas. 

Nunha entrevista feita polo crítico Estévez Ortega, publicada na revista “Vida Gallega” en abril de 1928 aparece o seguinte:

“Celtas de mi tiempo” Asorey

“Tipo medroso, tez bermeja, rubios cabellos alborotados, rostro duro, nariz judaica”(…)

Pregunta: Usted como Bonome, es de Santiago, ¿verdad?

Asorey: ¡ Soy de Cambados!, en Cambados de niño empezé a tallar. Fué una cosa instintiva. En vez de ir a la escuela, me iba al campo y me pasaba horas haciendo santos con una simple navajita. ¿Nació entonces en mi la preocupación religiosa? No sé. Lo cierto es que empezé a tallar cristos y una porción de S. Benitos”.

E coa intención de aprender a esculpir imaxes  vaise Francisco  Asorey ao Colexio dos Salesianos de Sarriá, Barcelona, onde funcionaba un taller de imaxinería relixiosa, dirixido polo escultor Parellada. Alí que aprende rápido o oficio porque con 17 anos xa o envían os salesianos a outro colexio que teñen en Barakaldo como profesor de debuxo onde montará o seu primeiro taller de escultura. Fará sobre todo escultura relixiosa  pero a capacidade de Asorey  valía para afrontar calquer técnica e encargo e a imaxinaría relixiosa empezaba a dar síntomas de crise, os encargos reducíanse. Así que deste primeiro taller saíron imaxes relixiosas pero tamén outros encargos en outros materiais, algúns dos cales Asorey presentou a varios certames artísticos. Neste primeiro obradoiro formáronse tamén mestres da escultura relixiosa vasca como Julio Beobide ou Juan Guraya.

Desta primeira etapa consérvase, que saibamos, unha única obra, da que xa temos falado neste blog. Trátase da imaxe dun crucificado que se atopa na igrexa do Colexio dos Salesianos de Barakaldo. Cremos que formaba parte dun Calvario no que aparecían tamén as imaxes da Virxe e San Xoán Evanxelista, e a través do libro de Otero Túñez do ano 1959 conservamos fotografías destas últimas.

A seguinte imaxe da que temos novas é unha Sagrada Familia que se fai para a Igrexa de S. Salvador de Maceira, Covelo, Pontevedra, en 1923. Foi restaurada fai uns 25 anos e empregouse unha policromía que pode que distorsionara notablemente a orixinal e oculte a mestría de Asorey.

Contrasta a calidade da imaxe seguinte coa "mediocridade" da anterior. Trátase  da Virxe do Carme que a nai de Marcial Campos lle encarga a Asorey para a Igrexia de Sta María dos Baños de Cuntis. 

Aquí a vemos no altar orixinal, formando parte do retablo sur da igrexa, debaixo aparece cando se saca en procesión a imaxe coincidindo co 15 de agosto. A imaxe está asinada nun lateral polo que non hai dúbida da autoría de Asorey e o policromado está feito coa técnica do estufado: colócase primeiro  pan de ouro e logo por riba aplícase pintura que despois se raspa formando debuxos e aflora así debaixo, o dourado. É unha técnica moi utilizada no barroco e que brila maxistralmente coa luz intensa dun día de agosto.

ÉXITO DOS ESCULTORES CAMBADESES NA CdC

Está a piques de rematar a exposición de Gallaecia Pétrea na Cidade da Cultura. Xa comentamos noutro blog a importante presencia de escultores cambadeses nesta importante exposición que se exhibe dende xuño pasado na CdC. Os organizadores da mostra puxeron en marcha unha orixinal iniciativa na que personaxes ilustres da cultura que visitaban Santiago e se achegaban á exposición da CdC, eran preguntados polas obras que máis lle gustaron da exposición, artistas como Asorey aparecen citados varias veces:

Polo escultor Silverio Rivas que ya comentamos noutra entrada anterior e pola fotógrafa Yolanda Ferrer que comenta do busto da nena Beluca Varela:

"Gustoume moitísimo a textura do mármore, o tono da pedra, a delicadeza do rostro da nena. Nunha soa palabra: é fermosa"

Pero non só Asorey tivo éxito, outros ilustres visitantes elixiron a escultores cambadeses entre os seus favoritos:

Como o pianista Juan Carlos Garvayo que se fotografou con esta peza de Manolo Paz:

Ou as escritoras Dolores Vilavedra e Inma López Silva que escolleron obras de Francisco Leiro:

'O leviatán'

'Sarcófagos'

Máis información sobre esta exposición nesta entrada anterior

HOXE FAI 124 ANOS QUE NACEU FRANCISCO ASOREY

O 4 de marzo de 1889, ás oito da noite, nace en Fefiñáns, Cambados, Francisco Hipólito Asorey González,  derradeiro fillo dos cónxuxes Antonio Asorey Rey  e Elisa González González  que casaran en Bos Aires en 1870 e de onde se trasladaron a vivir a Cambados (ver neste enlace a partida de nacemento). O pai, comerciante, nace na Coruña, anque ten raices nas terras do Deza, de feito o apelido Asorey ten seguramente a súa orixe nunha aldea do Concello de Vila de Cruces, próximo a Lalín. A nai é cambadesa  e residen na rúa do Sol (ou porta do Sol), en Fefiñáns. En Fefiñáns tamén nacera trece anos antes (en 1876) o poeta Ramón Cabanillas.  

Foto dunha postal de principios do s. XX. Á dereita da foto está a casa natal de Asorey, na chamada daquela rúa do Sol, pola súa orientación cara o sur, tamén se chamou “Calle Real” , tal como indica a postal. Hoxe é a praza Francisco Asorey na que se colocou, en homenaxe ao escultor, a réplica da escultura Naiciña  feita por José Cao Lata.

No baixo da casa tiña a familia o seu negocio de telas e logo tamén nun anexo unha fábrica de xabóns   que acabarán vendendo a Antonio Gelpi (xenro de Antonio Asorey). En 1895 a casa será vendida tamén  a uns comerciantes de panos de Vilagarcía (familia de Simeón García de la Riva)  cos que a familia tiña unha importante débeda. Pouco despois vendeuse de novo a un comerciante francés, León Anatole Del Valle, que pasaba os veráns en Cambados coa súa familia; a súa bisneta Enriqueta Rubio, actual propietaria da casa,  facilitounos estes datos.

ASOREY NA CIDADE DA CULTURA

Ata finais de ano estará aberta na Cidade da Cultura a exposición "Gallaecia Petrea", un percorrido pola escultura en pedra feita en Galicia, ou máis ben  na Gallaecia (colle o Norte de Portugal) dende a prehistoria ata a actualidade. Nesta exposición non podía faltar Francisco Asorey, e está presente, pero cunha tímida participación: unha obra pequena e algunhas fotografías. Parécenos pouco.

Porén a obra exposta é excelente, trátase dun retrato da nena Beluca Varela, filla do médico xinecólogo Manuel Varela Radío que tiña un sanatorio en Santiago co ciruxano Ánxel Baltar, tamén bo amigo de Asorey, para o que fará a Virxe de Tanxil de Rianxo. Con motivo da primeira comunión da súa filla, Manuel Varela encárgalle este busto a Asorey en 1930. Está feita en mármore rosa sobre un pedestal de granito gris.

Sexa pola iluminación, pola limpeza que fixeron os restauradores ou polo xenio de Asorey, o certo  é que a obra brilaba coma unha xoia entre as demais esculturas.

Nos retratos Asorey non soe colocar ás figuras totalmente de fronte. Seguindo esquemas herdados da escultura renacentista e barroca e para evitar seguramente unha excesiva rixidez a escultura xira lixeiramente respecto do eixe central e mira cara un lado. Isto dálle vida e naturalidade á figura.

Destaca a delicadeza e dozura da obra, Asorey era un gran retratista e sabía tratar dun xeito especial as figuras de nenos.

Na parte posterior pódense ver as vetas grises do mármore que lle dan un efecto plástico especial. Nas obras de Asorey non só é importante a forma, tamén a cor e as texturas. Fixádevos na base rugosa do mármore rosa en contraste coa lisura da figura.

A escultura de Asorey aparecía xunto a outros escultores de principios do s. XX como Eiroa, o cambadés Narciso Pérez ou Cristino Mallo, un "totum revolutum" no que merecía ocupar un posto máis destacado.

Nesta fotografía aparece retratada polo seu pai en Rianxo no verán de 1930. É a nena que está diante á dereita, a carón do médico Antonio Baltar Domínguez. Aparecen na fotografía outros médicos ilustres e as súas familias como Ánxel Baltar Cortés, arriba á dereita con sombreiro ou Roberto Nóvoa Santos o terceiro da esquina superior esquerda ao carón de Mariano Rodríguez Dios (pai de Castelao). Con todos eles tiña Asorey unha boa amizade en parte debido ao seu posto de escultor anatómico na facultade de medicina de Santiago.

O escultor Silverio Rivas, tamén presente na mostra,  fala sobre esta escultura, enlace aquí

MODELADO E VALEIRADO DUNHA ESCULTURA

O pasado mes de xullo tiven ocasión de acudir a un curso de escultura organizado pola galería A.defuga de Santiago. Alí ensináronos a modelar en arxila e a facer un valeirado en escaiola a partir do bosquexo en barro. Para min resultou moi interesante porque me permitiu ver como era o procedemento de traballo de Francisco Asorey que facía sempre unha obra en barro que logo valeiraba en escaiola e a partir de aí por puntos pasala a madeira ou pedra ou mandala a fundir en bronce. Neste power point explícase en imaxes como foi o proceso.

Modelado e valeirado dunha escultura from mariasorey

Ver outra entrada de técnicas escultóricas aquí

" EL CRISTO DEL PERDÓN"

Recentemente púxose en contacto comigo un veciño de Barakaldo, polo seu interese reproduzo aquí parte da carta:

"La obra pública de F. Asorey tiene sus comienzos en el Colegio Salesiano de Barakaldo, donde en el año 1907 se abrió el taller de escultura cuya dirección se encomendó a nuestro protagonista, que acababa de terminar brillantemente sus estudios de oficial escultor en las Escuelas profesionales de Sarriá en Barcelona. Como al principio el alumnado era escaso, su dedicación estuvo encaminada a ejecutar algunas obras con destino a la iglesia del colegio, entre las cuales se hizo merecidamente célebre la imagen del Cristo del Perdón, policromado más tarde en Sarriá y denominado en algún catálogo como "Crucificado". Cabe destacar de aquellos años algunos de sus discípulos aventajados como Juan Guraya y Julio Beobide; precisamente este último, tiempo después, confesó su admiración por F. Asorey al contemplar la mano derecha de la mencionada figura. Desde aquellos años hasta nuestros días el Cristo del Perdón está expuesto a la devoción de los fieles en su capilla de la iglesia del Colegio Salesiano, donde la perfección y belleza de su figura cautivan y emocionan a cuantos la contemplan, como así ocurría cuando durante más de veinte años, en las celebraciones de la Semana Santa, era paseado procesionalmente por las calles de Barakaldo acompañado de los componentes de la cofradía de la que este Cristo es titular. En definitiva, lo que quiero expresar es su arraigo popular y lo que representa para muchos barakaldeses".

A carta continúa dando conta do deterioro da figura debido en parte "ao fervor da xente" que a toca e a bica e fala tamén da necesidade de proceder a unha restauración, cousa coa que estamos totalmente dacordo.



Cando visitei Barakaldo e o Colexio Salesiano fai tres anos xa puden comprobar este deterioro que lle comentei por certo ao noso escultor Paco Leiro ao que paradoxicamente lle pareceu dunha forza plástica extraordinaria. Tal deterioro afecta á policromía, especialmente aos xeonllos da figura, polo que debido ao desgaste permite ver a madeira que está debaixo. Esa madeira, froito dese mesmo desgaste infrinxido polos fieis, ten unha textura pulida, sendo posible ver incluso as vetas do material. Nas fotos que aportamos pode verse ben.

Efectivamente o deterioro do policromado da figura é evidente, pero na miña opinión ese deterioro contribúe, como me dixo tamén Francisco Leiro, a resaltar a forza plástica da obra. A figura orixinal marcaba nos xeonllos a carne viva, cousa que aparece en todos os crucificados e que mostra o martirio de Cristo e o ascenso ao Calvario coa cruz ás costas. O desgaste producido polos fieis que tocan e bican a escultura reforza este efecto. E verdadeiramente dá a impresión de que os xeonllos están descarnados, como se aflorase o oso por debaixo, e non creo que a Asorey lle disgustase este efecto, porque as imaxes relixiosas creáronse precisamente para iso. E digo esto estando totalmente dacordo en que se acometa unha restauración da obra, que a ser posible manteña un equilibrio entre a escultura orixinal e o que o tempo, tamén gran escultor, deixou nela.

Aproveito tamén para comentar que penso que esta figura formaba parte dun grupo escultórico máis amplo, era probablemente un Calvario, polo que a carón do Crucificado estarían as figuras de María e S. Xoán. No libro de Otero Túñez aparecen fotografías destas dúas figuras que a altura de 1959 en que se escribiu o libro aínda estaban localizadas, hoxe descoñécese o paradeiro.